Branche moet leren leven met andere status van ‘filmpje huren’ 

 
Ruim anderhalf jaar geleden constateerden branchekenners in dit vakblad dat de videoverhuurbranche niet alleen met zichzelf, maar vooral ook met de grillige consument worstelde. Die worsteling is momenteel nog steeds gaande. Al is er wel sprake van voortschrijdend inzicht: “Accepteer nu toch dat de wereld verandert en dat de positie van de videotheek in de pikorde van prioriteiten een andere is geworden.”
Door Roeland Loosen

- Retail Management Center pleit voor community-denken 
- NVDO: ‘Naam videotheek is fout’ 
- STER Videotheken stappen over op STER Media Stores

Media Stores                                                              Medio september publiceerde het Algemeen Dagblad onder de titel 'Videotheek als avondwinkel' een artikel waarin werd
geconstateerd dat videotheken, om extra publiek
te trekken, zich steeds meer richten op de verkoop
van allerlei producten. ‘Ze profiteren daarbij van hun
avondopenstelling’. De verhuurmarkt heeft last van
aantrekkelijk geprijsde koop-dvd’s, het toegenomen
filmaanbod op tv en het downloaden van films, zo
trapte de krant maar weer eens enkele open deuren
in. ‘Maar er gloort hoop aan de horizon: Blu-ray, de
beoogde opvolger van dvd. In de tussentijd manifesteren
videotheken zich als avondwinkel’, aldus de
krant.

Minieme bijdrage aan BNP
De laatste verhuurcijfers die de NVPI publiceerde stammen alweer uit 2004 en hadden betrekking op het jaar 2003 (zie kader). Gevraagd naar actuele omzetcijfers zegt Willem van Teeseling, directeur van de Nederlandse Video Detaillisten Organisatie (NVDO), daarover niet te beschikken. “Vroeger, in de tijd dat handel en industrie nog veel actiever aan collectieve promotie deden dan nu, leverden wij via de
Marktmonitor van onderzoeksbureau E.I.M. maandelijks
cijfers aan. Daarnaast beschikten de distributeurs
via revenu sharing-rapportages van ondernemers en organisaties ook over cijfers. Die informatiestromen werden gedeeld, maar beiden bestaan niet meer in die vorm. Uiteraard beschikken de STER Videotheken, Movie MAX en Videoland wel over eigen omzetcijfers, dus die kunnen onder
elkaar wel benchmarken, maar de markt als geheel
hebben wij slecht in beeld.”
Voor de goede orde: telde ‘de markt’ in 2003 nog
1108 videotheken (waarvan 800 in NVDO-verband georganiseerd), nu wordt uitgegaan van zo’n 800, waarvan 630 NVDO-leden. Van Teeseling: “De NVDO heeft altijd een groot marktaandeel gehad.” Volgens Van Teeseling moet de filmmarkt overigens niet belangrijker gemaakt worden dan hij is. “Met name Ruud Lamers (voormalig md Warner
Home Video, red.) had daar, in de context van de
piraterijbestrijding en de relatie met de politiek op
dat vlak, nogal eens een handje van. Maar de bijdrage van onze filmmarkt – bioscoop, verhuur, verkoop – aan het Bruto Nationaal Product komt uit op slechts enkele honderden miljoenen euro’s. En dat terwijl er nog nooit zoveel entertainment werd geconsumeerd als nu.”

Nieuwe naam
Nog altijd predikt Van Teeseling de boodschap van
entertainmentstore als redder in de nood. Volgens de NVDO-directeur ontwikkelen steeds meer winkels zich in die richting. “Videotheken die het puur van verhuur moeten hebben, bestaan allang niet meer. Ik ken ook geen videotheken die niet aan verkoop doen. Ze leggen zich toe op films, games en muziek en verkopen ook daaraan gelieerde producten, zoals boeken, tijdschriften en/of computerproducten. Maar kijk kritisch naar je randassortiment; blijf in hoofdzaak entertainmentstore en geen snoepwinkel. Blu-ray is nu dan ook een uitkomst, een perfect product. In de week voor sinterklaas gaan de videotheken een landelijke Week Van Blu-ray-campagne voeren, waarbij we in Veronica Magazine met een special edition steelpack van The Dark Knight gaan adverteren. Ook verschijnt dan een bijbehorend toonbankblad. Via die campagne willen we niet alleen traffic genereren, maar ons vooral profileren als specialist. Vandaar ook dat ik het tijd vind worden om de discussie over een nieuwe naam voor de videotheek te starten. We zijn en kunnen veel meer
dan de videotheek uit de jaren 80 en 90. Die naam is,
als je naar de huidige videotheken kijkt, fout. Daarnaast denk ik dat het begrip videotheek bij de consument van vandaag een ouderwets en stoffig beeld oproept.”
Van Teeseling zegt momenteel te weinig steun van de industrie te ondervinden. “Het afschaffen van de windows, de nadruk op verkoopactiviteiten, het meer en meer afzweren van rental; hebben distributeurs op die manier niet een massale bijdrage geleverd aan de huidige malaise in de markt?”, zo verzucht de NVDO-directeur. “Natuurlijk ben ik blij met die najaarscampagnes, maar die zijn volledig op
koop gericht. Verhuur krijgt veel minder aandacht; een koppeling was nog veel mooier geweest.”

De consument bepaalt                                                    Van Teeseling is de eerste om te erkennen dat Blu-ray voor videotheken niet de ultieme en blijvende redder
in de nood zal blijken, maar hooguit voor een tijdelijke
opleving in de verhuurbranche zal zorgen.                      “Blu-ray gaat dvd voor een klein stukje vervangen en
zal de omzet in schijfjes iets doen toenemen. Stap je als ondernemer niet in Blu-ray, dan heb je een probleem.
Voor het overige is het lastig voorspellingen te doen; de meningen van de deskundigen lopen erg uiteen. Zeker is wel dat je de boot mist als je te afwachtend op ontwikkelingen reageert. Ik ben ook werkzaam voor de fotovakhandel, waarin velen heel lang gezegd hebben dat zij beter waren in digitale afdrukservice dan Kruidvat en Hema. Iedereen weet
wat er vervolgens is gebeurd. Je consument bepaalt het tempo, dus ga niet te bijdehand tegen hem doen, want dan antwoordt ‘ie met z’n voeten. Onze boodschap is dan ook: reageer niet te snel met: da’s niets voor mij.” Overigens is de NVDO over het AD-artikel nog in een dispuut verwikkeld met de NVPI. Van Teeseling: “We hebben naar aanleiding van dat artikel een brief aan Ton Capello (naast md van Paramount Home Entertainment ook voorzitter NVPI Video, red.) gestuurd, omdat wij vinden dat het geen pas geeft dat
een NVPI-woordvoerder (Wouter Rutten, red.) zich zo uitlaat over onze markt. Wij gaan toch ook geen boodschappen uitzenden namens de industrie? Rutten gaf er bovendien blijk van niet goed op de hoogte zijn van de laatste ontwikkelingen in onze markt.”

Florissante toekomst?
In het bewuste artikel in het AD zag ook Retail Management Center (RMC ) aanleiding om de verhuurbranche onder de loep te leggen. RMC , ’s lands grootste retailadviesbureau en sparring partner voor zowel ketens als startende ondernemers op het gebied van retailstrategie, -formules, - support en –onderzoek, publiceerde een zogeheten RMC Visie in haar wekelijkse nieuwsbrief Retail Actueel. In ‘De
worsteling van de videotheek’ roerde schrijver Hans
van Scheerdijk, consultant bij RMC , enkele interessante pijnpunten aan. Zoals de vraag of de hoop op betere tijden wel is gegrond, gelet op het feit dat het huidige prijsverschil tussen kopen en huren van Bluray na verloop van tijd kleiner zal worden dan nu het geval is, of de ongebreidelde uitbreiding richting avondwinkel, die niet onbeperkt zal kunnen doorgaan. Maar misschien wel de grootste bedreiging van de sector is de veranderende consument, schrijft Van Scheerdijk. Om af te sluiten met: ‘Voeg daarbij de vergrijzende groep van videodetaillisten en één ding wordt duidelijk: om een florissante toekomst tegemoet te gaan is er in de videothekenbranche genoeg werk aan de winkel.’ Voorwaar geen bijzonder rooskleurig toekomstbeeld.

Gemak
Van Scheerdijk geeft volmondig toe dat RMC verre van specialist is in de videothekenmarkt, maar wel jarenlange kennis en ervaring herbergt op het vlak van retail, dienstverlening en distributie. “Als retailexperts stippen wij in RetailActueel elke branche wel een keer aan. Directe aanleiding was dit keer het artikel in het Algemeen Dagblad. In feite hebben we door de ogen van de retailer en als distributiekenners naar de branche gekeken.” Het artikel triggerde Van Scheerdijk, omdat videotheken in Nederland toch al enkele tientallen jaren een zeker fenomeen vormen. En omdat het de retailconsultant opviel dat de vermeende positieve toekomst van de sector wel erg makkelijk aan Bluray werd opgehangen. “Wat uit allerlei onderzoeken
naar voren komt – en daarin verschillen branches onderling niet zo gek veel – is dat gemak bij de consument steeds meer op de eerste plaats komt. En of die onderzoeken nu gedaan worden door het Sociaal Cultureel Planbureau, Trendbox of het Hoofdbedrijfschap Detailhandel, convenience scoort steeds hoger. Kijk ook naar de ontwikkelingen
in de foodsector. Nabijheid en goede parkeergelegenheid
zijn dé items bij de supermarkten momenteel. In combinatie met het door mensen ervaren gevoel dat ze steeds minder vrije tijd en daardoor behoefte aan gemak hebben, zorgt dat
ervoor dat de videotheek tegenwoordig minder hoog scoort bij het publiek. Mensen vinden het halen van een filmpje meer gedoe dan enkele jaren geleden. In de auto stappen, ergens naar toe rijden, een filmpje uitzoeken, naar huis en daarna weer terugbrengen; zoiets rijmt natuurlijk niet met een verschijnsel als instant satisfaction.”

Community-denken
Van Scheerdijk wijst op ontwikkelingen in de maatschappij
– veranderende mediaconsumptie, het najagen van snellere behoeftebevrediging – als factoren die sterk bijdragen aan bovenstaande. Internet, dat heeft geleid tot fenomenen als downloaden, MSN'en en het succes van uitzendingge-
mist.nl, mobiele telefonie: het zijn factoren die volgens Van Scheerdijk de opmerking van Van Teeseling dat de verhuurbranche door technologische ontwikkelingen wordt ingehaald, onderstrepen. Meer dan genoeg werk aan de winkel, zo luidde de niet bijster opzienbarende conclusie van
Van Scheerdijk. Het beter benutten van de videotheek
als avondwinkel kan een deel van de oplossing zijn, zo verklaart hij zich nu nader. “Tijdelijk, want op den duur kom je daarmee natuurlijk toch in de knel. En dan heb ik het nog niet eens over mogelijke restricties van overheidswege. Je moet iets extra’s te bieden hebben. Dat zou kunnen liggen
in een specialisme, doe aan community-denken:
creëer een omgeving van gelijkgestemden, fysiek of digitaal. Als je je te generiek blijft opstellen word je toch echt, linksom of rechtsom, ingehaald. Of de videotheek eigenlijk niet op sterven na dood is? Zo boud wil ik het niet stellen, maar wanneer je als ondernemer lijdzaam aan de kant
blijft staan, komt dat moment toch wel dichterbij. Iedereen in de detailhandel moet keuzes maken. De videotheek dus ook. De consument verandert immers en stilzitten is eigenlijk geen optie.”

15% koop
Frans van der Houwen, directeur van STER Videotheken Organisatie, vindt de voorstelling van zaken die het AD-artikel schetst – de videotheek als winkel –, niet getuigen van realiteit. “Die redenering doortrekkend zou dat onder meer betekenen dat je drie of vier ton aan verkoop moet doen om er een beetje een belegde boterham mee te verdienen. Dat
is natuurlijk niet reëel. Ter vergelijking: in een STER - winkel in Amersfoort, een grote zaak, komt 15% van de brutowinst uit verkoop. Als winkels zich netjes aan onze formule houden, halen ze tussen de 50.000 en 70.000 euro van hun omzet uit koopproduct als snoep, ijs en vooral tabak. Dat verklaart ook de lage marge van circa 15%. Het is dus exclusief verkoop van ex-rentals, nieuwe films en games.”
De organisatie uit Bolsward telt nu 63 winkels. “Elke winkel van ons heeft wel concurrenten zien wegvallen. Drie jaar geleden telden wij nog 71 winkels: een daling van zo’n 10%, maar landelijk gezien niet slecht, dus dat noem ik tamelijk stabiel”, constateert Van der Houwen.

STER Media Stores
STER blijft dan ook heilig geloven in rental. Sterker, verhuur is en blijft de belangrijkste pijler onder de formule van de organisatie. Mits de formule goed is en ondernemers zich aan de letter van die formule houden, wenst Van der Houwen te onderstrepen: “Dat betekent, qua rental, goede aantallen in revenu sharing neerzetten. Alleen dat levert een diep en
breed pakket op. “Als een ondernemer voor hetzelfde
bedrag dat hij in fee share neerzet, product koopt, heeft ‘ie netto netto 60% minder product staan. Minder diepte dus, maar vooral ook minder breedte. Dat betekent een verschraling van je aanbod, waardoor de omzet daalt, je weer minder product gaat neerzetten, enzovoort. Dan ben je jezelf als ondernemer aan het uithollen.”
Naast rental zijn verkoop en online-activiteiten de
andere twee pijlers waarop de STER -formule rust. Van rental verwacht STER dat het, met dank aan Bluray (ook al staan er nog maar weinig spelers in de markt), aan zal trekken. “Wij streven naar een landelijke verhuurprijs van vijf euro. Onze kosten gaan voortdurend omhoog, terwijl de verhuurprijs van dvd sinds de invoering van de euro niet noemenswaardig
is gestegen”, aldus Van der Houwen.
Ondanks dat de voorraadfinanciering in de winkels een pijnpunt vormt, loopt de verkoop al redelijk binnen de STER -winkels: “En dan hebben we het over meer dan alleen ex-rentals. Gemak voor de consument speelt hierbij ook een rol.” En dan de online-activiteiten, die maar moeizaam
op gang lijken te komen. Overal in de markt overigens,
constateert Van der Houwen. Omzettechnisch stelt het allemaal nog maar weinig voor. En dat terwijl STER er in 2005/2006 als een van de eersten mee kwam. Wellicht te vroeg, denkt Van der Houwen nu. “Wij blijven er wel op inzetten. Het is, met de KPN’s en UPC’s van deze wereld wel een vechtmarkt, maar wij zien het als een verlengstuk van de videotheek. En dankzij die veranderende functie van de videotheek gaan we ook over op een nieuwe naam: STER Media Stores. Om aan te geven dat we meer een all entertainmentwinkel zijn geworden. Op die manier hopen we ook nieuw publiek te
gaan trekken.”

Andere dingen doen
Rob Verhagen, NVDO-bestuursvoorzitter en al 25 jaar video-ondernemer, blijkt zich vooral in het convenience- en veranderende samenlevingsverhaal van RMC ’s Hans van Scheerdijk te kunnen vinden. “We moeten wat reëler zijn en accepteren dat de wereld verandert. Internet krijgt de schuld van de vermeende malaise, maar dat is slechts deels terecht. Mensen gebruiken die 24 uur per dag tegenwoordig heel anders dan vijf tot tien jaar geleden. Het aantal uren dat achter de computer wordt doorgebracht is fiks toegenomen en men zit echt niet alleen illegaal te downloaden, maar ook te chatten, te MSN'en, reizen te boeken en kranten te lezen. Laatst heeft het hier een weekend lang geregend: wij hebben qua verhuur twee topdagen gehad. Het huren van een
film heeft gewoon een andere prioriteit gekregen.” Verhagen maakt dit jaar 20% minder omzet met videoverhuur dan in 2007 en vraagt zich af of STER Videotheken en Entertainment Retail Group het momenteel zo veel beter doen. “Maar dat maakt me ook niet uit. Ik wil maar zeggen: kijk naar wat die
verandering(en) voor jouw winkel betekent en handel
daarnaar. Tien jaar geleden was ik mordicus tegen verkoop en moet je nu zien: een derde van mijn winkel besteed ik aan boeken en tijdschriften; ik ben zelfs AKO-dealer geworden. Van mijn totale omzet haal ik gemiddeld zo’n 40% uit boeken en tijdschriften.
Kortom, je moet andere dingen gaan doen. Verlies daarbij wel niet je eigen interesses uit het oog en je verspreidingsgebied: wat slaat aan, wat niet. Vroeger verkocht ik (Verhagen heeft naast zijn videotheek ook al sinds mensenheugenis een fotospeciaalzaak,
red.) vergroters en film- en diaprojectoren. Maar nu niet meer, want een beetje bouwmarkt verkoopt tegenwoordig ook dvd’s, boeken, fietsen en, jawel, fotoapparatuur. Mensen blijven echt wel filmpjes huren, daar ben ik niet bang voor. Alleen niet meer in de mate zoals we gewend waren. En dat videotheken daardoor andere winkels worden; het zij zo.”